Laatste nieuws:
Minister Demir belooft uitvoering soortenbeschermingsprogramma voor de otter
Dirk Weyler, coördinator GroenRand

Minister Demir belooft uitvoering soortenbeschermingsprogramma voor de otter

… maar is er nog veel werk aan de winkel! Een interview met Dirk Weyler, coördinator GroenRand.

De otter is terug in Vlaanderen, GroenRand moet daar tevreden over zijn?

“Na een paar decennia van onduidelijkheid, worden er sinds enkele jaren met zekerheid weer otters gesignaleerd in Vlaanderen, daar zijn we inderdaad tevreden over”, zegt coördinator Dirk Weyler van GroenRand. “Dankzij projecten, zoals het Sigmaplan, zagen we op specifieke plekken in de Beneden-Schelde een spectaculaire terugkomst van typische riviernatuur. De otter heeft hier dankbaar gebruik van gemaakt. De Antitankgracht biedt een natuurverbinding tussen de Beneden-Schelde en de valleien van de Kleine en de Grote Nete en via de Schietvelden en de Kalmthoutse Heide ook met het Maasbekken in Nederland. Bovendien kruist de gracht tal van visrijke laaglandbeken als de Laarse Beek en het Schijn. Daar kan in de toekomst de otter mee van profiteren, maar meer inspanningen zijn nodig om de soort alle kansen te geven.”

Minister Demir belooft uitvoering soortenbeschermingsprogramma voor de otter2

Maar het feit dat de otter nu op verschillende plaatsen in Vlaanderen gespot is, is toch zeer positief?

“Dat betekent inderdaad dat de omstandigheden stilletjes aan verbeteren en ertoe leiden dat de otter zich kan voortplanten. Maar we hebben toch nog wel een aantal problemen. GroenRand legt hierbij de vinger op de wonde: beperkte en vervuilde vispopulaties in de Antitankgracht samen met té beperkte en té versnipperd habitat blijven de pijnpunten. Door deze knelpunten weg te werken kan er pas een echt leefgebied voor de otter ontstaan. De otter heeft een groot leefgebied en is daarom gebaat bij een natuurherstel op landschapsniveau. Verspreide en versnipperende inspanningen moeten vermeden worden. We hebben een overzichtskaartje ontwikkeld waarop je kan zien wat dit landschapsniveau kan inhouden.”

Minister Demir belooft uitvoering soortenbeschermingsprogramma voor de otter3

In het overzichtskaartje is er – naast een Nationaal park – ook sprake van een ‘Regionaal Natuurpark’. Wat beogen jullie daar mee?

“Het Vlaams Regeerakkoord 2019-2024 heeft de ambitie om verschillende Nationale Parken en Landschapsparken op te richten. Nationale parken moeten op termijn een natuurkern van 10.000 hectare groot vormen. Twee onafhankelijke jury’s (één voor elk parkstatuut) beoordelen nu of alle aanvragen aan de voorwaarden voldoen. Enkel de gebiedscoalities die in een conceptnota voldoende kwaliteit tonen, kunnen instappen in een begeleidingstraject voor de opmaak van een masterplan en operationeel plan. De kandidaten ontvangen hiervoor ook een subsidie ten belope van 100.000 euro per kandidaat. Op het einde van het begeleidingstraject worden het masterplan en het operationeel plan beoordeeld door de jury. In een laatste stap, midden 2023, volgt de toekenning van de labels Nationaal Park Vlaanderen of Landschapspark. GroenRand vindt het belangrijk dat ook parken die de 10.000 ha oppervlaktecriterium niet halen, tevens een financiële erkenning krijgen en zal er alles aan doen om het departement Omgeving ervan te overtuigen om mee te gaan met het idee om ook Regionale Natuurparken ( < 10.000 ha) te ondersteunen. Deze appreciatie en geldmiddelen werden ons beloofd door het kabinet Demir. We hopen dat men zich aan deze belofte houdt”

Welke meerwaarde geven deze Regionale Natuurparken?

“Op plaatsen waar belangrijke openruimteverbindingen worden doorsneden vormen de wegen een onoverbrugbare barrière voor bepaalde planten en diersoorten (versnippering). Het bouwen van ecoducten, amfibieëntunnels, boombruggen en fauna-uitstapplaatsen zijn enkele voorbeelden van ontsnipperingsmaatregelen die nuttig zijn om deze barrières te overbruggen. Naast ontsnipperingsmaatregelen vormen natuurlijke elementen zoals houtkanten, bomenrijen, oevers van waterlopen en kleine bosjes een veilige weg voor dieren door het landschap. Dat zijn de zogenaamde ‘kleine landschapselementen’ of ‘groene infrastructuur’. Het is belangrijk dat de ontsnipperingsmaatregelen hierop aansluiten. Hierbij is landbouw een belangrijke partner. De bloemenranden, graskruidenstroken, vogelakkers, heggen, houtkanten, … die landbouwers via beheersovereenkomsten aanleggen en/of onderhouden, versterken de biodiversiteit, het milieu en het landschap. Er moet hierbij de klemtoon gelegd worden op een aantal goed uitgekozen regionale gebieden. In die gebieden worden de krachten gebundeld met de stakeholders om planmatig te werken om een maximale impact te krijgen.”

Een otter is een zeer schuchter diertje en verplaatst zich vooral ’s nachts. Hoe weten jullie dat de otter de weg heeft gevonden naar de Antitankgracht?

“De otter is inderdaad een erg schuw dier dat zich niet snel overdag vertoont, althans in Vlaanderen. In gebieden met minder menselijke verstoring zoals de grotere natuurgebieden in Nederland of aan de Schotse kust, is het dier ook overdag actief. De otter is met zijn stevige opmars in Nederland een succesverhaal van herstel van wetlands en waterkwaliteit. De otterpopulatie wordt in Nederland geschat op 450 dieren, Vlaanderen moet zich tevreden stellen met iets meer dan een tiental. In het beste geval zijn er een paar tientallen maar dat is een erg optimistische gok. Een dier dat zich enkel ‘s nachts verplaatst, zoals de otter in Vlaanderen, is moeilijk te traceren. Bovendien verplaatst hij zich over een ontzettend groot terrein van wel 15 tot 25 km². Binnen dit territorium vertoeft hij een paar dagen op de ene en dan weer op een andere plek. Een waarneming hangt dus vaak af van een goede portie geluk. Cameravallen zijn een goede manier om het dier ongestoord op film vast te leggen, maar werken slechts heel lokaal.”

Zijn er dan andere meer betrouwbare methodes?

“Het INBO ontwikkelde recent een protocol om via omgevings- of eDNA sporen van de aanwezigheid van de Europese otter in rivieren, stromen, sloten of poelen te bepalen. Deze methode bestaat uit het screenen van een groot aantal waterstalen om te zoeken naar de aanwezigheid van Europese otter. Deze door het INBO ontwikkelde methode zal in de toekomst verder worden uitgerold voor de monitoring van otter binnen het Soortenbeschermingsprogramma.”

Heeft men reeds eDNA sporen gevonden in de Antitankgracht?

“Deze methode werd hier nog niet toegepast en is dus toekomstmuziek. Maar sinds begin 2018 speurt Natuurpunt intensief naar mogelijke sporen van otters in het Antitankgrachtgebied. Natuurpuntvrijwilligers hebben een meetnet opgestart om ottersporen op het terrein in kaart te brengen. Ook de knelpunten en de opportuniteiten werden geïnventariseerd. We gaven Natuurpunt hiervoor de ‘Groene Duim’. De vondst van een verkeersdode otter in Kalmthout, niet ver van de Antitankgracht en het Fort van Ertbrand, was één van de aanleidingen om op zoek te gaan naar meer sporen langsheen de gracht. En die werden gevonden: pootafdrukken, wissels en glijbanen, uitwerpselen – de zogenaamde spraints… en ook ottergeil, een geleiachtige substantie die zowel mannetjes als vrouwtjes gebruiken om hun territorium te markeren. Maar dat wil niet zeggen dat de otter hier zich voortplant, hij heeft enkel de weg gevonden naar de Antitankgracht. Er is heel wat werk aan de winkel om hem écht hier te krijgen, ik denk bijvoorbeeld aan een betere waterkwaliteit.”

Minister Demir belooft uitvoering soortenbeschermingsprogramma voor de otter5

Waarom is een verdere verbetering van de ecologische kwaliteit van onze watersystemen cruciaal voor de otter?

“De otter is een paraplusoort. Om de otter terug te brengen moet je de water- en habitatkwaliteit verbeteren. Daar vaart het hele gebied waar de soort leeft en foerageert wel bij. Vispopulaties doen het beter, de natuur naast de waterlopen herleeft, wat ook goed is voor insecten, vogels en andere soorten. Om een succesvolle vestiging van otters te verzekeren is een gezond visbestand met voldoende én gezonde vis belangrijk. Otters voeden zich voor 80% met vis. Zowel de kwantiteit als de kwaliteit van het visbestand blijft een belangrijk aandachtspunt. De pcb- en kwikvervuiling in visweefsel is nog té hoog, wat het herstel van de otterpopulatie hindert.”

Minister Demir belooft uitvoering soortenbeschermingsprogramma voor de otter4
Foto van ottertentoonstelling @otterland: Dirk Weyler
Zijn er nog andere elementen die de terugkeer van een otterpopulatie hinderen of nodig zijn?

“Het project ‘Dieren onder wielen’ illustreert de grootste bedreiging voor de otter: de versnippering van zijn habitat door, onder andere, drukke verkeerswegen. Een beheer gericht op ontsnipperingsmaatregelen om deze verbindingen te herstellen, is dus belangrijk als we deze soort hier willen krijgen en behouden. En ook van belang zijn de talrijke rustgebieden langs de oevers. De twee regionale Natuurpunt-afdelingen, Natuurpunt Antwerpen Noord & Kempen en Natuurpunt Schijnbeemden, kochten hiervoor verschillende gebieden aan zoals het Fort van Ertbrand en het Ertbrandbos, het Wolvenbos, Gravinnenbos, Verbrand Bos, Putse Heide, Den Inslag, Lage Haar, de Koude Heide …, andere gebieden langs de gracht, zoals de Opstalvallei, worden als natuurgebied beheerd. Ook het Agentschap Natuur en bos heeft een stuk bos aangekocht dat paalt aan de Antitankgracht en het Drijhoekbos in Schilde.”

Foto’s: Dirk Weyler, Chris Blommaert

DW

Facebook55
Twitter
Follow Me
Tweet