GroenRand verkent het Elsenbos, het Ertbrandbos en het Mastenbos

In 2026 viert natuurvereniging GroenRand haar tienjarig bestaan. Als onderdeel van deze viering presenteren zij gedurende het jaar vijf indrukwekkende beeldverslagen, die de diverse landschappen en natuurgebieden van de Voorkempen in de schijnwerpers zetten. Hiervoor slaat de vereniging de handen ineen met getalenteerde natuurfotografen om de lokale fauna en flora op unieke wijze vast te leggen. Het nieuwsmagazine Noordernieuws speelt een centrale rol in dit project door deze reportages integraal te publiceren, waardoor de schoonheid van de regio breed toegankelijk wordt voor het publiek. Vandaag is het de beurt aan fotografen Els De Backer en Anne Oostvogels.

Unieke, biologische overgang

In de regio Kapellen en Stabroek ligt een indrukwekkende keten van natuurgebieden, die als een groen lint aan elkaar worden geregen door de Antitankgracht. Dit enorme waterwerk, dat tussen 1937 en 1939 werd gegraven als verdedigingslinie tegen vijandelijke tanks, is met zijn 33 kilometer tegenwoordig het langste beschermde landschap van Vlaanderen. De gracht vormt een unieke, biologische overgang: in het westen liggen de lage, vruchtbare kleigronden van de Polders, terwijl in het noordoosten de hoger gelegen zandgronden van de Kempen beginnen. Door de uitstekende waterkwaliteit fungeert de gracht als een schatkamer voor zeldzame waterplanten, vissen en amfibieën.

Waardevolle kern

Een waardevolle kern in dit gebied is het prachtige Elsenbos in Stabroek. Dit bos van 60 hectare was decennialang in handen van de familie Elsen, totdat de gemeente en het Agentschap voor Natuur en Bos het tussen 1976 en 2004 volledig in beheer kregen. Tegenwoordig is het een gevarieerd landschap van naald- en loofbossen, heide, weilanden en een poel. Om de natuurlijke rijkdom te herstellen, wordt de invasieve Amerikaanse vogelkers actief bestreden. Hierdoor krijgen inheemse soorten zoals de zomereik, de lijsterbes en de boskers weer de ruimte om te groeien. Naast de bekende reeën en vossen die in de schemering opduiken en de behendige rode eekhoorn en boommarter in de boomtoppen, herbergt dit bos nog tal van andere bewoners. Zo patrouilleren roofvogels zoals de buizerd, de sperwer en de bosuil over de percelen, terwijl de grote bonte specht, de boomklever en de boomkruiper onvermoeibaar de boomschors afzoeken naar insecten. De meer open delen en zanderige paden trekken specifieke bewoners aan, zoals de haas en diverse muizensoorten, die op hun beurt weer voedsel vormen voor de aanwezige roofdieren. In de lagere vegetatie en nabij vochtige plekken kun je de gewone pad en de bruine kikker tegenkomen. Bovendien is het gebied een hotspot voor insecten. De zwarte specht en de koekoek laten zich in de dichte bosranden regelmatig horen, wat de biodiversiteit van dit gebied compleet maakt. Onlangs wist natuurfotografe Anne Oostvogels een uniek moment vast te leggen in het Elsenbos.

Spectaculaire waarneming

Maar liefst vijf van deze schuwe dieren verschenen tegelijkertijd voor haar camera. Dat is een spectaculaire waarneming, want de boommarter staat als ‘ernstig bedreigd’ op de Vlaamse Rode Lijst. De aanwezigheid van deze ‘indicatorsoort’ bewijst dat onze bossen weer gezond worden. De boommarter houdt namelijk van gevarieerde, oude bossen met een rijke ondergroei. Dankzij de cameravallen die door Natuurpunt Antwerpen Noord zijn geplaatst, is vastgesteld dat dit schuwe roofdier weer volop aanwezig is in heel het projectgebied van GroenRand. Volgens de vereniging GroenRand is dit succes te danken aan de inspanningen rond de Antitankgracht, die als een ‘groene loper’ fungeert voor dieren zoals de otter, de bever en nu dus ook de boommarter. Toch is er werk aan de winkel: om inteelt te voorkomen, moet de versnippering van de natuur worden aangepakt door gebieden zoals de Schietvelden, de Kalmthoutse Heide en onze lokale bossen nog beter met elkaar te verbinden tot één robuust netwerk.

Nieuwe, ecologische functie

De omgeving herbergt ook fascinerend erfgoed. In het nabijgelegen Mastenbos kun je het Loopgravenpad volgen, waar maar liefst 4,8 kilometer aan Duitse verdedigingslinies en 70 bunkers uit de Eerste Wereldoorlog bewaard zijn gebleven. Iets verderop biedt het Moretusbos een heel andere sfeer. Dit parkbos in barokstijl bij Kasteel Ravenhof, staat bekend om zijn rechte lanen, zoals de Elfurendreef, en het monumentale theehuisje ‘De Gloriëtte’. De vele bunkers in de regio hebben inmiddels een nieuwe, ecologische functie gekregen: ze dienen als ideale winterverblijven voor vleermuizen.

Vitale, ecologische brug

Ook in het nabijgelegen Mastenbos in Kapellen is de vooruitgang zichtbaar. Naast de terugkeer van de zeldzame nachtzwaluw, zorgen de door Natuur en Bos opgeknapte vennen voor een vrolijk kwetterend kikkerconcert. Wie er in de zomer wandelt, ziet ’s avonds vleermuizen jagen, die in de winter hun toevlucht zoeken in de oude bunkers van de Duitse loopgravenlinie uit 1917. Deze historische site werd pas in 2007 volledig ontrafeld, dankzij de ontdekking van de luchtfoto’s van luitenant Josef Zimmermann. Het aangrenzende Ertbrandbos maakt het plaatje compleet. Het fort op dit terrein biedt een uniek microklimaat voor zeldzame varens en vleermuizen. Terwijl de boommarter hier al officieel op beeld is vastgelegd, doen er in de wandelgangen ook geruchten de ronde over een wel heel bijzondere bewoner: de oehoe. Het is duidelijk dat de Antitankgracht zo een vitale, ecologische brug vormt tussen Brasschaat, Kapellen en Stabroek, waar mens en natuur steeds meer in balans komen.

DW

Foto’s: ©Els De Backer, ©Anne Oostvogels

Klik op de foto’s om een vergroting te zien en door te bladeren met de pijltoetsen of de muis. Druk ESC om af te sluiten.

Op de foto’s berust het auteursrecht. Neem contact met ons op als u een foto wilt gebruiken of laten afdrukken.