Noordernieuws.be Nieuwsmagazine van de Noorderkempen
Voor de reeks Eigen aard is goud waard duiken we in het landelijke leven van vroeger. In deze eerste aflevering kijken we naar de hoeve, ooit het kloppend hart van het boerenbestaan in de Kempen. Zo’n hoeve was niet zomaar een huis, maar een plek waar wonen, werken en zorgen voor mens en dier samenkwamen onder één dak.
Drie vaste onderdelen
In elke hoeve, groot of klein, kon men drie duidelijke hoofddelen onderscheiden. Eerst was er het eigenlijke woonhuis voor de boer en zijn gezin. Daarnaast was er het onderkomen voor de dieren. Ten slotte was er ook de bergplaats voor de voedselreserve, de schuur dus.
Wist je dat?
In een oude Kempische hoeve leefden mens en dier vaak letterlijk onder hetzelfde dak. Dat was niet alleen praktisch in de winter, maar zorgde er ook voor dat het boerenleven dag en nacht voelbaar aanwezig was in huis.
Verschillende hoevetypes
Vroeger kende men drie belangrijke types hoevebouw: het langgestrekte huis of langgeveltype, de open hoeve en de gesloten hoeve. In de Kempen kwam vooral het langgeveltype voor. In de zeepolders zag men vaker de open hoeve, terwijl in de Brabantse kleistreek de gesloten hoeve meer verspreid was.
Het langgeveltype was bij ons bijzonder populair. Het was de typische woonstede van de kleine boer en van de dagloner. Omdat men hier lange tijd bleef bouwen met eenvoudige en natuurlijke materialen zoals hout, leem en stro, kreeg de Kempen haar eigen schilderachtige bouwstijl. De witgekalkte muren en de zware graszoden op de dakvorst staken scherp af tegen de bronsgroene dennen, de zomerse paarse heide en het goudgele duinzand.
‘De hoeve van vroeger was geen gewoon huis, maar een wereld op zich, waar wonen, werken en zorgen voor dieren samenkwamen.’
Een eenvoudige en vaste indeling
De indeling van zo’n Kempisch huis was eenvoudig en traditiegetrouw. Van oost naar west liep het geheel meestal als volgt: kamer, ‘huis’, stal en schuur.
In het ‘huis’ werd het voedsel voor de dieren klaargemaakt. Vandaar bracht men het naar de aangrenzende stal, vaak met behulp van een draaipaal of kraan. In deze typische Kempische woning leefden mens en dier dus letterlijk onder één gemeenschappelijk dak.
De schuur als onmisbaar onderdeel
Ook de Kempische schuur kende haar eigen vormen. Men onderscheidde twee hoofdtypes: de dwarse schuur en de lange schuur. Het verschil zat in de ligging van de dorsvloer, die dwars of in de lengte van het gebouw was aangebracht.
Opmerkelijk is dat de Kempische boer in onze streek ook bij nieuwbouw nog lang een voorkeur bleef tonen voor dat vertrouwde langgeveltype. Dat bewijst hoe sterk deze bouwvorm in de streek verankerd was.
Sterk, sober en indrukwekkend
Het Kempische huis was stevig gebouwd en maakte door zijn sobere omtreklijnen een indrukwekkende indruk. Vooral de zware eiken staanders vielen op. Zij vormden de gebinten en droegen het grote, imposante dak.
De dakconstructie was van groot belang voor de stevigheid van het hele gebouw. De muren zelf bestonden uit houten regelwerk, met daartussen vlechtwerk dat met klei werd bestreken. Aan die oude dakbouw herinnert vandaag nog het woord ‘hanebalk’.
Wist je dat?
Het woord ‘hanebalk’ leeft vandaag nog voort in de volksmond. Van iemand die hoog, vlak onder het dak slaapt, werd vroeger gezegd: ‘Hij woont in de hanebalken’.
Bijna elk huis had bovendien zijn eigen balk, waarop de haan zich ’s avonds met zijn kippen te slapen zette. Ook dat detail toont hoe nauw het dagelijkse leven van mens, dier en woning vroeger met elkaar verbonden was.
Paul Witters
